Kopiëren, analyseren, parafraseren van teksten (zowel religieuze als filosofische teksten), juiste interpretatie. Kloosterling, meditatie, celibaat, didactische functie, geletterd, moralistisch, geïsoleerd, dienstbaar. Wil in contact komen met het hogere. Interpretatie en overdracht van de juiste manier van geloven. De monniken van vroeger hadden een gezaghebbende functie vanwege de centrale rol die het geloof in de samenleving speelde. De praktijk van de monnik verschilt per periode: zijn praktijk in het heden verschilt danig met zijn praktijk in het verleden. Vroeger was het worden van monnik ook een manier om een bepaalde positie in de maatschappij te verwerven.

Wat is de relatie van de Monnik tot Literatuur?

In het klooster worden literaire teksten bewaard en overgeschreven. De monnik is niet alleen een dienaar van god, maar ook een dienaar van literatuur/teksten. Zijn praktijk bestaat dus niet alleen uit het overschrijven van teksten, maar ook uit het interpreteren, becommentariëren en uitleggen van teksten. De monnik interpreteert teksten en is op zoek naar de diepere betekenis die achter de tekst ligt. Hij kijkt bijvoorbeeld ook naar het doel van de tekst, zodat hij de boodschap beter kan overbrengen. Hierin speelt ook de auteursintentie een rol.

Hermeneutiek wordt gebruikt als literaire methode. De monnik kon vroeger voor het volk beslissen wat belangrijk was, en hierin had de monnik ook een zekere politieke functie. Hij bezat immers de macht om delen van teksten weg te laten als deze volgens hem niet strookten met de juiste opvatting van het geloof, en in die zin speelde de monnik ook een rol in de geschiedschrijving: welke versie van het verhaal wordt overgeleverd? Hier komt naar voren dat ook de betekenis die de monnik aan de tekst toedicht afhankelijk is van de tijd: de interpretatie van de Bijbel is in onze tijd anders dan in bijvoorbeeld de middeleeuwen. Door de jaren heen zij er veel verschillende versies van de Bijbel verschenen. Dit is bijvoorbeeld ook duidelijk het geval bij vertalingen. Een vertaling die voorzien is van een uitleg zal toegankelijker zijn voor het volk, maar is een minder letterlijke versie van het origineel. Waar vroeger de monnik de enige was die geletterd was, is er heden ten dage een veelheid aan informatie die de interpretatie van de tekst zal beïnvloeden.

Wat voor vragen zou de Literatuurwetenschapper als Monnik stellen

• Hoe kan ik de tekst dienen?
• Wat is de enige echte oorspronkelijke versie van de Bijbel geweest?
• Welke allegorische betekenis heeft de tekst?
• Wat zeggen de iconen en symbolen over de tekst?
• Wat kan deze tekst betekenen voor onze manier van leven?
• Welke teksten hebben een waardevolle betekenis?
• Hoe kan deze tekst mij helpen bij geestelijke groei?
• Is de tekst geschikt voor verspreiding onder leken?
• Hoe passen de karakters in de tekst religie toe in hun leven?
• Hoe ligt te verhouding tussen waarheid en interpretatie?

Analyseer het fragment uit The League of Extraordinary Gentlemen vanuit het perspectief van de Literatuurwetenschapper als Monnik.

De hermeneutische cirkel zou kunnen worden uitgelegd als het van twee kanten verstaan van een tekst. Dit kan gebeuren op het vlak van de tekst zelf, bijvoorbeeld de functie van de woorden in relatie tot het verhaal, maar ook op een ander niveau: namelijk de functie van de verschillende verhalen/personages in de tekst in relatie tot het geheel en vice versa. De context en de tekst hebben een duidelijke wisselwerking, en het feit dat dit verhaal in de vorm van een graphic novel wordt verteld draagt hier zeker aan bij. De woorden en de plaatjes vullen elkaar aan: door de plaatjes wordt een duidelijke context gecreëerd, waardoor de tekst weer begrijpelijker wordt en de tekst voegt weer dingen toe die niet in een plaatje zijn uit te beelden. Opvallend in relatie tot de hermeneutische cirkel is ook het feit dat er in The League of Extraordinary Gentlemen verschillende culturen samenkomen. Verder bestaat de strip uit drie delen (strip/tekst/advertenties) die ter dienste staan van het verhaal en vice versa.

The League of Extraordinary Gentlemen zou kunnen worden gezien als een voorbeeld van eclectic text: het geheel is een samenvoegsel van verschillende verhalen en personages die afkomstig zijn uit reeds verschenen teksten van verschillende auteurs. De verschillende figuren uit voorgaande verhalen worden door de auteurs samengebracht in dit verhaal. De interpretatie van het verhaal wordt in eerste instantie ook beïnvloed door de mate waarin de lezer al kennis had van deze figuren. Het feit dat deze personages in hun eigen verhaal zijn overleden geeft de auteur van dit verhaal de mogelijkheid ze op een andere manier weer te geven.

Het verhaal heeft ook een bepaalde moralistische boodschap, en in deze zin is het te koppelen aan de figuur van de monnik. Er wordt onder andere duidelijk gemaakt dat opium en prostitutie tot verderf leiden. Elk verhaal heeft een slechterik nodig. In het geval van The League of Extraordinary Gentlemen zijn de vijf hoofdpersonen in feite de antihelden van hun originele verhaal. Ze zijn figuren uit romans van de Victoriaanse tijd. De informatie die de lezer reeds heeft over hun oorsprong beïnvloedt dan ook de interpretatie van het gehele verhaal, en de manier waarop zij in dit verhaal worden neergezet beïnvloedt weer het idee dat de lezer over deze personages heeft. Hier is een link met de praktijk van de monnik: de manier waarop hij bepaalde teksten weergeeft/vertaalt/interpreteert heeft een grote invloed op de perceptie van de lezer/het volk. Verder voegt onze interpretatie vanuit het heden weer betekenis toe aan de manier waarop wij het Victoriaanse tijdperk bekijken.

In relatie tot de moralistische boodschap is nog opvallend dat in The League of Extraordinary Gentlemen de grens tussen goed en kwaad vervaagd lijkt te zijn. The league is en team van extremen dat een geheel vormt in een gemeenschappelijk doel. Als je een tekst leest denk je erover na en verandert dit jouw eigen belevingswereld. Hierin komt weer de onderwijzende kracht van teksten naar voren. Iedereen zal teksten anders interpreteren, afhankelijk van zijn eigen referentiekader en de tekst zelf voegt weer wat toe aan dit kader. Interessant is ook het feit dat er verschillende ideeën naar voren kunnen komen uit een zelfde tekst. Dit is ook wat duidelijk is geworden uit de werkgroep: iedereen heeft dezelfde tekst gelezen maar er kwamen verschillende interpretaties uit die allemaal bijdroegen aan een gemeenschappelijke discussie.

Conservatief. Afgezonderd leven, hoewel niet helemaal afgezonderd, maar hun levensritme staat in dienst van het geloof, waardoor ze toch een beetje buiten de samenleving staan. Geen afleidingen, celibaat, binnen kloostermuren leven. Belang van moraal. Historische rol. Schreven teksten over en gaven uitleg over teksten.  Bidden. In zichzelf gekeerd, geconcentreerd. Selecteren literatuur die overgeschreven wordt. Het verspreiden van het woord van God. Tussenpersoon tussen priesters en gewone mens. Ora et labora. Bidden en werken is het doel van hun leven

Wat is de relatie van de Monnik tot Literatuur?

Monniken schreven teksten over. Ze waren bezig met het behouden van teksten voor later. Ze bereidden literatuur voor, niet voor een eigen behoefte, maar met het idee literatuur tot mensen te brengen. Het is afhankelijk van de tijd welke teksten werden overgeschreven. Monniken hebben  een bepaalde invloed gehad op de literatuur. Een doel was ook de boodschap van God naar buiten te brengen. Literatuur werd ook gebruikt om een moraal aan te brengen of opvoedkundig te zijn.

Wat voor vragen zou de literatuurwetenschapper als monnik stellen?

•  Wat is de moraal van een tekst?
• Wat is de boodschap van een tekst?
• Hoe kan je een tekst interpreteren?
• Welke lessen kunnen er uit een tekst gehaald worden?
• Hoe kan de tekst omgezet worden naar een leefwijze?
• Hoe vertaal je de boodschap in een tekst naar een morele boodschap, in termen van zonde en deugd?
• Wat teksten zijn literatuur en welke niet?
• Welke betekenis kan er uit een tekst gehaald worden?
• Zijn er meerdere betekenissen in een tekst?
• Wat zijn de verschillende interpretaties van een tekst?
• Wat is de oorspronkelijk tekst?
• Verschilt de oorspronkelijke versie van een tekst veel van de latere versies?
• Hoe heeft de maatschappij invloed gehad op het veranderen van het verhaal/ de tekst?

Analyseer het fragment uit The League of Extraordinary Gentlemen vanuit het perspectief van de Literatuurwetenschapper als Monnik.

Met betrekking tot het lemma textual criticism zou de literatuurwetenschapper als monnik willen weten hoe de tekst tot stand is gebracht.  In dit geval zou de strip als moreel niet goed gezien kunnen worden. Moraliteit is een aspect dat veel aanwezig is in heldenverhalen. In de strip hebben de helden ook zonden en de “bad guys” hebben ook hun deugden. Het is een groot grijs gebied. De boodschap van de strip is dat de strijd tussen goed en kwaad zich binnenin iedereen voltrekt. Als literatuurwetenschapper als monnik zou het verhaal ook goed te keuren zijn. Het toont dat mensen kunnen kiezen goed te zijn, ook al zijn ze niet perfect. De vraag is wat zwaarder weegt? Het goede of het slechte? Wat heeft de overhand? Is prostitutie een zonde en gaat de strip slechts over prostitutie? Een ander aspect is de opiumverslaving, die duidelijk wordt afgekeurd. Het verhaal gaat uiteindelijk over vertrouwen in het goede of gaat het over zonde? Miss Murray kent de heldenverhalen over Quartermain, terwijl hij verslaafd is aan drugs. Captain Nemo wordt als een slechterik neergezet, maar uiteindelijk helpt hij wel. Vanuit het lemma hermeneutiek zou je niet alleen naar de kleine, slechte eigenschappen van de personages kijken, maar ook vanuit het grote verhaal. Hierdoor krijgen de personages meer diepgang op moreel vlak, ze zijn niet alleen slecht of alleen goed, maar allebei. De slechte eigenschappen worden ook genuanceerd, doordat wordt uitgelegd hoe de slechte kanten naar boven zijn gekomen. Hoewel ze allemaal moorden, kunnen ze vaak door keuzes toch goed zijn.

Vanuit het lemma textual criticism moeten de elementen van het verhaal ook in het verband van de tijd gezien worden. Bepaalde elementen die toen slecht waren, zijn nu misschien geaccepteerd. De tijd waarin het zich afspeelt, de Victoriaanse tijd, waarin een gescheiden vrouw (Miss Murray) niet geaccepteerd was, toont hoe men toen tegen bepaalde dingen aankeek. Wij kijken er anders tegenaan en de tijd waarin het gelezen wordt speelt dus ook mee in hoe wij het lezen. Prostitutie wordt in het verhaal niet echt afgekeurd, terwijl je dat toch zou verwachten.

Hoe is het werk tot stand gekomen? De strip probeert een oudere tijd af te beelden, maar het is heel erg vervlochten met de tijd waarin het gemaakt is. Dit relateert ook aan de hermeneutische cirkel. Het is geschreven alsof het zich toen afspeelde, maar door na te gaan hoe dingen toen zouden zijn, vanuit onze huidige tijd, kom je tot de conclusie dat de tijden samenkomen in de strip.

Vanuit Textual criticism zou de intentie van de auteur ook bekeken moeten worden en dit kan het tegenovergestelde zijn van wat de lezer eruit haalt. Het doel van de schrijver is vermaak, de stripvorm toont dat het dit als doel  heeft. Maar de plaatjes vertellen ook een verhaal, ze tonen vooral de omgeving. Het versterkt het verhaal. Quartermain ziet er groen uit, dit versterkt het beeld van de drugsverslaafde.

De hoofdpersonages zijn meerder helden uit bekende boeken uit die tijd. Op deze manier wordt de moraal van die personages bevraagd. Dit brengt de vraag ook weer terug tot goed en kwaad. Het verhaal gaat over vertrouwen en lijkt goed en kwaad te willen relativeren. Helemaal op het eind heb je het plaatje van de wereldbol met de hand van de halve aap. Dit bevraagt ook weer of hij slecht is op het einde van het verhaal. Het wordt weer gerelativeerd. De levensles van de strip is dat mensen niet alleen goed of alleen kwaad zijn. Eigen wil overheerst. De donkere kant van de samenleving wordt belicht, maar er is wel een mogelijkheid om te kiezen het goede te doen.

De drie hoofdpersonen zijn van een hogere klasse en gaan naar de minder bedeelde kant van de samenleving en leren zo ook dingen. Monniken hadden ook een hoge status, zij deelden hun bezittingen met de minder bedeelden, hierdoor kregen ze meer inlevingsvermogen met betrekking tot lagere klassen of armen.

Misschien is de strip de toekomst van de Bijbel, een nieuwe manier om mensen te bereiken en moraal te communiceren.

Religie, afgezonderd leven, studie. Dienstbaar aan de maatschappij. Niet gericht op bezit. Armoede. Staat boven de maatschappij, maakt er geen deel van uit. Dienaar/verering van teksten. Zorgen dat teksten bewaard blijven. Menselijke drukpers. Kunstenaar. De monnik heeft kennis die de gewone mens niet heeft, en in die zin is de monnik heel rijk: hij heeft een rijkdom aan kennis, een geestelijke rijkdom. Hij doet het met de materialen die hij aangeboden krijgt uit de maatschappij.

Wat is de relatie van de Monnik tot Literatuur?

Monniken waren vroeger de enigen die konden lezen en schrijven, ze zaten dichter bij de literatuur dan de ‘gewone’ mens. Verhalen zijn afhankelijk van interpretatie, en de monnik kan van een bestaande tekst een nieuwe tekst maken. Dit is bijvoorbeeld het geval bij vertalingen. De monnik houdt zich niet alleen bezig met religieuze teksten, maar ook met filosofische teksten (bijvoorbeeld Aristoteles). Er zijn verschillende soorten monniken. Zo is er bijvoorbeeld de rondreizende monnik, en deze zal op andere wijze interpreteren/becommentariëren dan de kloosterling omdat hij in contact komt met meerdere verschillende verhalen. Er moet een onderscheid gemaakt worden tussen commentaar en interpretatie: het commentaar kan leiden tot een geheel nieuwe tekst, waar de interpretatie dichter bij het origineel blijft. Een vertaling is altijd een interpretatie, deze zal altijd gekleurd zijn door het eigen referentiekader. Problematisch bij de vertaling is het feit dat bepaalde woorden niet letterlijk te vertalen zijn of in een andere taal meerdere betekenissen hebben. Hierdoor heeft de keuze van de vertaler een grote invloed op het uiteindelijke verhaal dat wordt overgeleverd. Verder kunnen ook bepaalde gebruiken of culturele aspecten een probleem opleveren bij vertalingen: niet alles is letterlijk te vertalen. De vertaler kan er dan voor kiezen om een interpretatie te maken die voor de lezers begrijpelijker is, maar deze vertaling zal dan minder letterlijk het origineel weergeven. Nu zie je bijvoorbeeld ook soms nog vertalingen die veel te wensen over laten, waar er door de vertaling in feite een heel ander en nieuw boek is ontstaan. Omdat het lezende publiek inmiddels zelf over veel kennis beschikt zullen deze ‘foute’ vertalingen in onze tijd waarschijnlijk veel sneller ontmaskerd worden. Ook van de Bijbel zijn er veel verschillende versies (geweest). Als de monnik al een ‘nieuwe’ tekst schreef, was dat altijd in de vorm van commentaar (exegese), dat terugsloeg een oorspronkelijke tekst. De oorspronkelijke tekst, of de bron, is dus van groot belang voor de praktijk van de monnik. Zo werkt de literatuurwetenschapper als monnik waarschijnlijk ook veel met verwijzingen.

Vanwege het feit dat de monnik vroeger de enige geletterde was, had hij een zekere macht met betrekking tot de overlevering van het Bijbelse verhaal. De geschiedenis is gevormd door keuzes die in het verleden gemaakt zijn bij de interpretatie, becommentariëring en vertaling. Het is altijd moeilijk om een tekst objectief te interpreteren.

De literatuurwetenschapper als monnik gaat ook zeer gedetailleerd te werk, we kennen niet voor niets de uitdrukking ‘monnikenwerk’.

Wat voor vragen zou de Literatuurwetenschapper als Monnik stellen?

• Wat is de eigenlijke bedoeling van de tekst?/ Welk doel dient de tekst?
• Met welke andere teksten staat deze tekst in verband? Welk netwerk zie ik hier?
• Wat is/wat zijn de oorspronkelijke bron(nen) van deze tekst?
• Is godsdienst in deze tekst een centraal thema en wordt er naar de Bijbel verwezen?
• In hoeverre rijmt deze tekst met mijn opvatting van de wereld?
• Hoever strekt mijn interpretatieve vrijheid bij deze tekst?
• Hoe gaan andere schrijvers (monniken) te werk? Kan ik iets van hen leren?
• Zit er een moraal in het verhaal?

Analyseer het fragment uit The League of Extraordinary Gentlemen vanuit het perspectief van de Literatuurwetenschapper als Monnik.

Intertekstualiteit is van groot belang voor de literatuurwetenschapper als monnik. Uit het begrip hermeneutische cirkel komt het belang van de details in het verhaal naar voren. Deze details zijn essentieel om het gehele verhaal te begrijpen. Dit werkt echter ook omgekeerd: een begrip van het geheel is evenredig essentieel om de details te kunnen plaatsen. In The League of Extraordinary Gentlemen komen verschillende karakters bijeen die verschillende achtergronden hebben en afkomstig zijn uit verschillende boeken. Voor een goed of volledig begrip van het verhaal is kennis vereist van deze boeken. In ieder geval zal de mate van voorkennis invloed hebben op de manier waarop het verhaal en de rol van de personages daarin worden geïnterpreteerd. The League bestaat uit de voorvaderen van een aantal van onze hedendaagse superhelden, en uit een aantal karakters die uit het Victoriaanse tijdperk komen. Alle personages verwijzen naar verschillende verhalen, welke in deze graphic novel samenkomen.

Er wordt in het verhaal een brug gebouwd welke een verbinding moet leggen tussen het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk. De brug doet denken aan de wereldtentoonstelling in Parijs, waar de Eiffeltoren naast bouwwerken uit andere culturen stond. Dit beeld is een referentie naar de samenkomst van verschillende culturen, zoals dit ook in het verhaal het geval is. Verder wordt er ook een brug geslagen tussen goed en kwaad: waar de personages in hun oorspronkelijke verhaal eerder antihelden waren, streven ze hier gezamenlijk naar het goede.

In de rol van monnik als literatuurwetenschapper kijk je verder dan wat duidelijk is aan de oppervlakte. Zo kun je de achterliggende bedoeling van de tekst achterhalen, omdat je je bewust bent van de verschillende (impliciete en expliciete) verwijzingen die in een tekst aanwezig zijn. In het geval van de door ons gelezen graphic novel was het opvallend dat de plaatjes een wezenlijke bijdrage leverden voor het uiteindelijke begrip van het verhaal. Ze waren zo gedetailleerd en mooi dat het verhaal zelfs te volgen was toen de tekst even verder ging in het Arabisch. De plaatjes waren werkelijk een toegevoegde waarde, en soms leek de tekst ondergeschikt aan het beeld. Waar de tekst onduidelijk leek, maakten de plaatjes het begrijpelijk.

De tijd waarin het verhaal zich afspeelt is goed weergegeven in de plaatjes, de donkere sfeer van het Victoriaanse tijdperk kwam hierin duidelijk naar voren. Hierbij moet wel gezegd worden dat deze ‘donkere’ indruk die wij van het Victoriaanse tijdperk hebben ook enkel zou kunnen bestaan in ons hedendaagse beeld van deze periode en niet per se een werkelijke weergave hoeft te zijn. Er is immers niemand meer in leven die daadwerkelijk verslag kan doen van deze tijd dus moeten we voor ons beeld hiervan afgaan op de verhalen die wij tot onze beschikking hebben. In die zin zijn wij als monniken bezig: wij interpreteren het verhaal vanuit het nu (ons persoonlijke kader), maar we proberen ons tegelijk een beeld te vormen van hoe het er toen daadwerkelijk aan toe ging. Hieruit komt dan uiteindelijk een beeld naar voren dat waarschijnlijk een combinatie is van werkelijkheid en fictie. Ook teksten uit die tijd waren duister en mysterieus (denk bijvoorbeeld aan Sherlock Holmes of Dracula), vandaar ook ons huidige beeld hiervan.

De rol van Ms Murray is opvallend. Ten eerste is er de sjaal die zij draagt, welke haar een mysterieus karakter geeft. Zij zal de sjaal niet af doen omdat zij door graaf Dracula is gebeten, en het is aan de lezer om zich een beeld te vormen van wat zij te verbergen heeft. De indruk bestaat dat Ms Murray weet wat er aan de hand is, zij heeft kennis van het verborgene, en als lezer wil je graag het verhaal van haar horen. Je wordt nieuwsgierig naar wat er allemaal aan het verhaal vooraf is gegaan. Dit brengt ons bij de verschillende verhalen van de personages zoals deze bekend zijn uit de boeken. Als je bekend bent met hun achtergrond, begin je met een bepaald vooroordeel aan het verhaal. Na enige tijd blijkt echter dat de karakters in deze graphic novel anders worden neergezet dan bij de vooraf geïnformeerde lezer bekend is. Dit leidt eerst tot verwarring, maar later leidt het voornamelijk tot nieuwsgierigheid: wat is er in de tussentijd gebeurd? Wat is er dat wij niet weten? Hier gaat de literatuurwetenschapper als monnik aan het werk: hij interpreteert de twee versies van het verhaal en probeert zo hetgeen dat wordt weergegeven te plaatsen door de verschillende contexten samen te laten komen. Verder is The League of Extraordinary Gentlemen te beschouwen als een eclectic text: de auteur is als een monnik te werk gegaan en heeft verschillende elementen bij elkaar gebracht in een nieuw geheel.

Het door ons gelezen verhaal zou je als monnik kunnen linken aan het Nieuwe Testament. Een mogelijke interpretatie van het verhaal zou kunnen zijn dat Ms Murray een Jezus-figuur is die op zoek gaat naar discipelen. Captain Nemo zou dan bijvoorbeeld Johannes de Doper zijn.

Kortom, de vraag naar de ‘juiste’ interpretatie van een tekst is altijd lastig. Ten eerste is de auteursintentie niet altijd te achterhalen, en ten tweede hebben de sociaal-maatschappelijke omstandigheden en de tijd waarin de interpretator leeft ook een grote invloed op de uiteindelijke betekenis die aan de tekst wordt toegedicht. Wel maken teksten het mogelijk om kennis te nemen van het onbekende. In feite zegt de interpretatie meer over de tijd en omstandigheden waarin deze interpretatie is gedaan dan over de feitelijke tekst die is geïnterpreteerd.

Dienaar van God. Kopiist, commentator, interpreteert teksten door middel van commentaar te geven op een tekst. Leeft in isolatie. Monnik heeft gezorgd voor het begin van ‘interpretatie’. Monniken wilden lijden door zoveel mogelijk zware taken op zich te nemen. Het waren ook geleerden, de kloosters centra van kennis. Bibliotheken. Monnik schreef commentaar voor kleine gezelschap. Het behouden en bewaren van oorspronkelijke teksten. Monniken vertaalden teksten voor de leken. Op de website wordt monnik vergeleken met een blogger of recensent, een soort moderne monnik, maar klopt deze vertaling van de monnik wel? Aan de ene kant geven ze allebei commentaar op een tekst. De monnik is een geleerde en leeft sober. Monniken leefden voor God. Een blogger doet eerder aan zelfverheerlijking en hoeft niet geleerd te zijn. Misschien is er een verschil tussen commentaar leveren in de zin van interpretatie en commentaar dat slechts het etaleren van een mening is. Kan de monnik gezien worden als het begin van dit soort manier van met teksten omgaan? Het thema van de interpretatie van teksten is wellicht toen begonnen. Had de monnik tot doel teksten verspreiden? Of slechts voor een selecte groep te becommentariëren. Aanvankelijk idee van een monnik blijft een connectie tot een ver verleden, een traditie. Hij is grondig, nauwgezet, niet bezig met esthetische dingen, maar met inhoud. Interpretatie van de Bijbel voor een breder publiek begon pas later, bij Luther. Hoewel interpretatie altijd een waardeoordeel behelst, is het lastig de praktijk van de monnik als een waardeoordeel te zien. Hij lijkt neutraal te willen zijn, terwijl hij dat ook niet is, aangezien hij alles voor God doet.

2. Wat is de relatie van de monnik tot literatuur?

Zonder monniken zouden er geen boeken zijn. Voor de overlevering van teksten/ literatuur hebben monniken een cruciale rol gehad. Vóór de boekdrukkunst zijn monniken erg belangrijk geweest. Ze hadden veel te zeggen over welke teksten overgeschreven werden. In die zin had de monnik veel macht. Hij interpreteert teksten, maar werkt ook met een bepaalde censuur. Hij is ook een criticus van teksten, die een bepaalde close reading toepast. Hierin lijkt hij ook op een literatuurwetenschapper, die diep nadenkt over wat een tekst zou kunnen betekenen. Als je de monnik losmaakt van religie, is de monnik een figuur van interpretatie en criticus van teksten, maar wat blijft er over van de figuur van een monnik zonder zijn religie? Wat is de meerwaarde van een monnik zonder zijn religie? Wellicht is de monnik een slecht gekozen figuur voor de praktijk van interpretatie van teksten, want religie blijft zo’n cruciaal aspect van zijn praktijk, dat het lastig lijkt dit los te maken. Het blijft een religieus figuur. Deze spanning in het figuur van de monnik, religieuze interpretatie versus ‘gewoon’ interpretatie, blijkt een onoplosbare spanning. De monnik heeft dan wellicht ook twee houdingen ten opzichte van literatuur, als interpretator en criticus op zich, los van religie, en als religieus figuur, die sober bezig is met teksten te interpreteren in het licht van zijn bestaan voor God.  Beide monniken hebben een bepaalde macht in het interpreteren.

3. Wat voor vragen zou de literatuurwetenschapper als monnik stellen aan literatuur?

• Wat is de boodschap van de tekst?
• Wat is de moraal van het verhaal?
• Wat is de intentie van de auteur?
• In hoeverre laat ik mijn eigen oordelen, overtuigingen en achtergrond meespelen in mijn analyse van een tekst?
• Kan ik een objectieve interpretatie van een tekst geven?
• Wat zijn de andere interpretaties en commentaren van een tekst en hoe hebben deze de huidige tekst beïnvloed?
• Wat is de traditie van een tekst?
• In hoeverre is een tekst veranderd door de jaren heen?
• Is er een oorspronkelijke tekst?
• Wat is de achtergrond van een schrijver?

Analyseer het fragment uit The League of Extraordinary Gentlemen vanuit het perspectief van de Literatuurwetenschapper als Monnik.

De personages in de tekst representeren de innerlijke strijd tussen goed en kwaad, die zich ook binnen een monnik afspeelt. Hij onderzoekt goed en kwaad. Quartermain was verleid door opium en alcohol. Het verhaal is erg futuristisch vormgegeven. Bond en Murray staan op een groot gebouw dat een soort brug tussen Engeland en Frankrijk vormt. De onderzeeër maakt het ook erg futuristisch. Het lijkt bijna het tegenovergestelde idee van de Bijbel. Niet een verhaal over hoe ik me moet gedragen, maar dit is het leven van een ongelovige. De monnik staat in een bepaalde traditie en de personages staan ook in een bepaalde traditie. Het verhaal speelt zich af in de Victoriaanse tijd en de personages zijn helden uit verhalen uit die tijd. De figuren staan in een bepaalde traditie en worden tot leven gebracht in de 20^ste eeuw. James Bond, Jekyll and Hyde, Sherlock Holmes, Miss Murray is van Dracula. Het is een soort uit de hand gelopen fan fiction. Er wordt een universum gecreëerd waarin alle verhalen en personages door elkaar in één wereld samenkomen. De schrijver wil deze personages samenbrengen. Kijkende naar de auteurintentie en de achtergrond van de schrijver, blijkt de auteur omschreven als ‘neo-Pagan’ en anarchist. Hij staat dan vast ook meerdere interpretaties toe. De interpretatie van zijn tekst wordt ook beïnvloed door de achtergronden van de lezer en niet alleen door de auteur. Zo kan de roman opgevat worden als een vorm van samenwerking, die moeizaam verloopt. Murray moet Quartermain overhalen. Alles staat in dienst van een gedeeld doel. De personages zijn niet door Moore bedacht, dus de intentie van het gebruik van de personages kan de betekenis van de personages veranderen. Vanuit het lemma hermeneutiek moeten de personages als delen van het gehele verhaal geïnterpreteerd worden. Waarom juist deze helden? Waarom juist in dit tijdperk? Waarom worden de personages in een bloederige, seksuele wereld neergezet? Er was in die tijd ook een gewelddadige wereld en die werd toen niet getoond. Deze strip brengt ze naar voren.

De beelden versterken vooroordelen. De Arabisch sprekende mannen in de plaatjes worden door de lezer vanzelf ingevuld, ook al weet je niet wat er staat. De Victoriaanse tijd was ook een koloniale tijd, maar het Westen wordt beter voorgesteld en het Midden-Oosten als barbaars. Het is een cliché, dat in de strip wordt herhaald. De superheldenstatus wordt door het verhaal onderuit gehaald. De schrijver haalt hiermee het Victoriaanse tijdperk als perfect en beschaafd onderuit en zet er een bloederige, gewelddadige wereld voor in de plaats. De intentie van de auteur is vooral vermaak. Iedereen heeft er uiteindelijk een andere interpretatie van. De vraag is of we een ‘juiste’ interpretatie kunnen geven van het verhaal zonder te weten wat die personages voor betekenis hadden in de oorspronkelijke verhalen.

Er zijn nog meer interpretatiemogelijkheden. De titel is interessant, omdat een van de hoofdpersonages een vrouw is. In die tijd had een vrouw niet vaak een hoofdrol en er gebeurt erg veel met haar, waardoor haar rol wordt uitgebreid. Aan het begin van het verhaal, wordt aan Miss Murray gevraagd waarom ze dit doet. Dit doet vermoeden dat er een verborgen reden is waarom ze dit doet, maar dit wordt niet duidelijk uit het verhaal, dus kan je er zelf over speculeren.

De kapitein wordt door Murray aangesproken alsof hij een Brit is. India was toen nog een kolonie van Engeland. Hij zegt dat de zee is zijn enige natie is, hij wil zich niet verbinden met een nationaliteit. Hij hoort bij geen van beide culturen. Omslopogaas was een vriend van Quartermain. Uit het verhaal  wordt duidelijk dat hij hem vermoord zag worden. Hierdoor is Quartermain aan de drugs gegaan. Dit verhaal is de ‘prequel’ voor de strip. Elk personage heeft sterke en zwakke kanten en alle personages tonen toch dat ze vechten tegen hun slechte kanten en proberen het goede te doen. Het is nog niet helemaal gelukt. De keus is waar je op let met interpreteren. Hermeneutiek geeft je slechts een methode, maar nog geen insteek in het verhaal. Die insteek komt uit jezelf.

Grenzeloosheid, vernieuwend, onderzoekend, reizen, lef, behulpzaam, actief, creatief, passioneel, risico’s nemen. Grenzen overschrijden. Kritisch. Op zoek gaan naar spanning. Einzelgänger, egoïstisch/egocentrisch, doelgericht, steeds weer op zoek gaan naar nieuwe uitdagingen. Arrogant, nieuwsgierig, roekeloos, belevenis, ervaring, oplossend vermogen. Zoeken naar eigen identiteit. Het onderzoek is belangrijker dan het resultaat. Ontdekkingsreiziger, fantasierijk, fascinatie voor het onbekende. Fanatiek, vindingrijk materiaal. De reis is het doel. Het doel verandert steeds.

2. Wat is de relatie van de avonturier tot literatuur? (100 woorden)

De avonturier ziet literatuur als een belevenis. Hij verlegt grenzen en is op zoek naar het onbekende. De avonturier staat open voor nieuwe gebruiken en staat kritisch ten op zichten van zijn materiaal en de maatschappij. Dit open staan voor andere culturen betreft een paradoxale kwestie; de avonturier stelt zich open voor het onbekende maar is tegelijkertijd ook egocentrisch.  Hij is alleen gericht op het bevredigen van zijn eigen behoeftes. Het maakt voor de avonturier niet uit waar hij terecht komt, hij weet zich in elke situatie aan te passen.

De avonturier bevredigt zijn behoefte naar kennis door de literatuur. De avonturier wil graag van oude dingen een nieuwe belevenis maken. Hij zal daarom van het normale afwijken en iets bijzonders willen creëren. Dit kan bijvoorbeeld het zoeken naar een nieuwe stijl zijn. Hij wil los komen van routines en nieuwe dingen. Dit bewerkstelligt hij door bijvoorbeeld zijn fantasie te gebruiken en een nieuwe wereld te creëren of door zelf een nieuwe schrijfstijl te hanteren. De literatuurwetenschapper als avonturier zal naar de ervaringen van personages kijken. Ook zal hij de context waaruit het werk komt bekijken .

Welke tools de avonturier gebruikt om te analyseren ligt zowel aan het werk dat hij analyseert, de omstandigheden maar ook welk type avonturier je bent.

De held protagonist en de avonturier zijn hetzelfde. Beide zijn ze gevlucht van thuis, maar ook vluchten ze voor zichzelf. Ze zijn beiden op zoek naar iets. De avonturier kan door zijn avonturen wakker geschud worden en iets zien/ ervaren wat hij daarvoor nog niet kende. De avonturen bewerkstelligen daarom een Epifanie bij hem.

3. Wat voor vragen zou de literatuurwetenschapper als avonturier stellen?

• Wat is het doel van dit boek?

• Welke ervaring doet de lezer op tijdens het lezen?

• Wat leert deze tekst mij?

• Welke mate van spanning is er aanwezig in het boek?

• Hoe maakt het boek een belevenis/ sensatie los?

• Hoe geef ik nieuwe kennis door?

• Wat is het tijdsbeeld?

• Wat is de perceptie op avontuur en hoe zal dat veranderen?

• Hoe heeft het culturele weefsel invloed op het verhaal? En in welke mate?

• Kan het verhaal worden beleefd op verschillende wijze?

• Welke perspectieven komen er voor in het werk?

4. Analyseer Mary Shelley’s “Frankenstein”(frag.) vanuit het perspectief van de literatuurwetenschapper als avonturier (300-400 woorden).

Als lezer van het fragment uit Frankenstein val je midden in het verhaal. Robert Walton schrijft aan zijn zus Margareth een brief. Walton, de kapitein van een schip neemt een onbekende man aan boord. Later komen we te weten dat dit Victor Frankenstein is. Vervolgens lezen we het verhaal van Victor Frankenstein. Door dit verhaal wordt het beeld geschept van het monster.  Daarna  komen we meer te weten over het monster. Het verhaal heeft hiermee een bijzondere opbouw. En wekt ook spanning op bij de lezer omdat we eerst afvragen wie die onbekende man is die aan boord wordt genomen en waarom de Walton zo geïnteresseerd in hem is. In het werk Frankenstein is er sprake van de techniek van showing. Het verhaal wordt vertelt vanuit de ik-persoon. E schrijver stopt het verhaal niet om iets te vertellen.

Robert Walton is een round character. Vanuit hem wordt het verhaal verteld. Hij is open over zijn eenzaamheid. Tevens is Robert Walton een foil omdat hij er voor zorgt dat het verhaal loopt zoals het loopt en hij de verteller is. Zijn brieven zijn ook een foil voor het plot. Zonder de brieven zouden we niet zo’n spannend verhaal hebben. Doordat het verhaal vertelt wordt door Walton krijgt het verhaal een andere dimensie dan als bijvoorbeeld Frankenstein het zou hebben verteld. Doordat Walton het verhaal vertelt hebben we meer afstand en komt het realistischer op ons over.  Ook verkrijgt de lezer meer sympathie voor het monster door de brieven.

Victor Frankenstein en het Monster zijn grillige karakters. Zowel het monster als Victor Frankenstein zijn protagonisten voor de lezer. Voor elkaar zijn het antagonisten. Zowel het monster als Victor Frankenstein kunnen gezien worden als round characters. Ze zijn complex in hun motivatie en uitingen van hun emoties.

Het monster is een belangrijk personage uit het verhaal. Het monster dat gecreëerd is door Frankenstein, is een gebeurtenis dat als avontuurlijk gezien kan worden en grenzen heeft verlegd. Het monster kan gezien worden als een foil omdat hij spanning teweeg brengt bij zijn schepper, Victor Frankenstein, die denkt dat het monster verantwoordelijk is voor moorden.

Het monster ziet zichzelf niet als monster. Omdat hij alles zelf moet uitzoeken in het leven kunnen we hem beschouwen als een avonturier. Hij is erg inventief in de oplossingen om dingen te leren. Het leven is voor hem als een avonturier. Telkens ontdekt hij nieuwe dingen. De slechte dingen die het monster doet overkomen hem. Hij kent bijvoorbeeld zijn eigen krachten niet. Het monster wil graag een tweede schepsel hebben. Hij hunkert naar opvulling van zijn leegte. Maar deze gevoelens van eenzaamheid zijn kenmerkend voor alle personages. Eenzaamheid door het desolate landschap, of door een verleden in eenzaamheid. Allemaal zijn ze op zoek naar een bepaalde opvulling in hun leven en hebben drang naar het onbekende. Allen steunen ze op elkaar hebben een relatie dat zich kenmerkt in hun afhankelijkheid naar elkaar.

——————————————————————————————————————–

Grensverleggend, open staan voor verandering, doelen stellen, op zoek naar iets nieuws, grenzeloosheid, kritisch naar zichzelf, egocentrisch, egoïstisch, ondernemend, risico’s nemen. Interesse in andere culturen. Standaard conventies in nieuw perspectief willen zien. De weg is belangrijker dan het doel.

2.Wat is de relatie van de Avonturier tot Literatuur?

De avonturier hunkert naar kennis. Door het lezen van boeken kan hij deze drang naar kennis bevredigen. De avonturier zal niet gauw een doorsnee boek ter hand nemen, tenzij hij er iets nieuws mee kan doen. De avonturier geniet van het beleven van verhalen uit boeken en voornamelijk uit avontuur. De avonturier staat open voor veel verschillende literatuur zoals sciencefiction, dat als een grensverleggend genre gezien kan worden, maar ook historische boeken zal de avontuurlijke literatuurwetenschapper interesseren. Door te lezen kan de avonturier ontsnappen aan de sleur uit het dagelijks leven. De literatuur kan ook fungeren als een spiegel, waarin de avonturier zijn eigen avonturen weerspiegeld ziet. Hij beleeft het avontuur daarmee opnieuw door de herkenning.

De avontuur grijpt elk boek aan om zijn grenzen te verleggen. Het hoeven niet per se grote avonturen, of onbekende boeken te zijn. De avonturier kan iets bekends of onopvallend nemen en het in een nieuw perspectief zetten. Hij wil namelijk origineel zijn en is altijd op zoek naar verandering en iets nieuws.  Dit nieuwe kan een nieuwe interpretatie zijn of een nieuwe schrijfstijl (woord, klank, rijm).

De avonturier als auteur zal kennis over willen brengen, maar ook bijvoorbeeld emoties. Hij zal ervaringen – die hij bijvoorbeeld heeft opgedaan tijdens een reis – willen delen. De auteur zal een boodschap willen verwerken in zijn werk.

3.Wat voor vragen zou de literatuurwetenschapper als avonturier stellen?

• Wat kan ik doen met deze literatuur?

• Zijn er meer perspectieven op literatuur dan de geijkte?

• Wat voegt dit boek toe aan mijn kennis?

• Hoe kan ik mijn vergaarde kennis van de literatuur in de praktijk brengen?

• Is dit wat ik lees grensverleggend?

• Wat voor schrijfstijl kan ik gebruiken?

• Welke personages zijn interessant om te gebruiken in een roman?

• Wanneer is het werk geschreven en in welke context?

• Wat zijn de “rariteiten” van het verhaal?

4. Analyseer Mary Shelley’s “Frankenstein” (frag.) vanuit het perspectief van de literatuurwetenschapper als avonturier (300-400 woorden).

Het verhaal Frankenstein is een frame narrative; het bestaat uit verschillende in elkaar ingebedde verhalen. Deze verhalen worden verteld door verschillende vertellers. Het verhaal begint met Walton die een brief schrijft aan zijn zus Margareth. Daarna wordt het verhaal verteld door Victor Frankenstein. Het einde van het verhaal wordt verteld door het monster. Door meerdere mensen aan het woord te laten wordt het verhaal spannend. In het verhaal kunnen we de principes van Aristoteles ontdekken. Er zit een duidelijke structuur in het verhaal. Er is sprake van een aanleiding en een ommekeer in het verhaal van Frankenstein.

Het hoogtepunt van het plot is het moment dat Frankenstein en het monster elkaar ontmoeten. Frankenstein is op dat moment bang voor zijn eigen creatie. Het monster en Frankenstein zijn twee tegenovergestelde van elkaar. Zouden wij alleen uitgaan van het perspectief van Victor Frankenstein, dan zouden wij denken dat het monster gruwelijk is, een echte antagonist. Hierin treedt Frankenstein ook een beetje als protagonist op, door net als alle andere mensen zich hevig te verzetten tegen het monster. Maar vervolgens lezen we ook de kant van het monster zelf, waaruit wij kunnen opmaken dat het monster eigenlijk geen antagonist is, aangezien hij het arme gezin helpt in hun dagelijkse bezigheden, zodat zij meer tijd hebben om te werken. Hij beschrijft Frankenstein als een antagonist, die net als alle anderen niet in staat is om verder te kijken dan het uiterlijk.  In deze uitbarsting van het plot, is het moment waarop antagonist en protagonist lijken om te draaien. Het monster betuigt spijt en toont aan Frankenstein zijn emotie. Dit laat zien dat het monster niet alleen slecht is. In dit verhaal is de lelijke persoon (het monster) niet slecht en weet de lezer veel sympathie op te brengen voor hem.

Zowel Victor Frankenstein als Walton zijn avonturier. Beiden proberen ze verbanden te leggen. Walton trotseert de zee met zijn zeiltocht, maar legt zich bij zijn avontuur neer wanneer de bemanning stopt met de tocht. Walton kan gezien worden als de foil voor Victor Frankenstein. Hij is het personages dat de eigenschappen van Victor benadrukt. Frankenstein neemt iets van het avontuur van Walton weg door te zeggen dat hij net zo slecht is als hij zelf.

Zowel Frankenstein als Walton kunnen gezien worden als mensen die op zoek zijn naar kennis en het geheim van het leven. Frankenstein krijgt energie door iets op te vullen wat hij vroeger is verloren. Er zijn meerdere verwijzingen naar het sublieme in Frankenstein. Walton is op weg met zijn schip naar de Noordpool om daar nieuwe sublieme ervaringen op te doen in een gebied waar nog niemand is geweest. Het sublieme kunnen we terugvinden in de beschrijvingen van de natuur (het ijslandschap, de prachtige beginnende lente) maar ook in de creatie van het monster door Frankenstein. Frankenstein probeert de natuur na te maken. dat hij probeert het sublieme te maken in zijn creatie door alle mooie dingen samen te willen voegen. Hiermee begeef je je in een gebied dat geen grenzen meer kent.

Het personage Margareth, de zus van Victor, is een flat character. Het monster, Victor Frankenstein en Walton kunnen gezien worden als round characters. Zij maken allen een ontwikkeling door in het verhaal en hun karakters zijn specifiek beschreven. In de interactie tussen het monster en Frankenstein komt het karakter van Frankenstein goed naar voren. Het monster kan gezien worden als een round character, omdat hij totaal niet aan onze verwachtingen van een monster voldoet. Wanneer het naar het gezien kijkt kan hij begrip opbrengen voor zijn maker die hem haat. Als lezer voelen we empathie voor het monster. Deze ommekeer leidt naar een ontknoping. Het monster lijkt niet meer slecht te zijn. De protagonist van het verhaal is Frankenstein. Het monster is de antagonist. Maar na de ontmoeting tussen Victor Frankenstein en het monster draait deze rolverdeling om. Dan heeft het monster moraal.

De karakterisering vindt vooral plaats door de showing methode. Het karakter wordt opgebouwd uit de situaties, dialogen en zijn gedachtestromen die de auteur op papier heeft gezet.  Als lezer moet je eruit halen hoe de karakters in elkaar steken. De auteur komt er niet als verteller tussen, behalve voor beschrijvingen van de omgeving. Anders zou het de telling methode zijn.
———————————————————————————————————-

Openminded, open voor nieuwe materialen, mensen en nieuwe culturen. Nieuwsgierig, geïnteresseerd. Non-conformistisch, individualistisch, levert bijdrage aan maatschappij, grensoverschrijdend, leergierig. Ontdekken van nieuwe dingen. Isoleert zichzelf, einzelgänger, steeds nieuwe ervaringen opdoen, maar ook eenzaamheid kenmerkt zijn bestaan. Oppervlakkig in contact, wel sociaal, maar ook egoïstisch, objectief, niet op een plek blijvend, snel verveeld, telkens behoefte aan iets nieuws, op zoek naar nieuwe omgeving. Hij bindt zich niet. Op zoek naar sensatie kan ook binnen zelfde omgeving, maar hij zoekt adrenaline. Andere manier van kijken naar dezelfde dingen. Op zoek naar mysterie en het sublieme. Wat als avontuurlijk gezien wordt is cultuurgebonden, hoewel de avonturier dat zelf niet is. Een zekere mate van gevaar. Zelfontdekking.

2.Wat is de relatie van de Avonturier tot Literatuur?

Literatuur kan voor de avonturier dienen als een manier om te ontsnappen aan het dagelijks leven. Een vorm van escapisme voor als je zelf niet fysiek avontuur kan beleven. Vanuit een schrijver bekeken is de avonturier ook bezig nieuwe dingen te ontdekken, de schrijver als avonturier wil op nieuwe manieren dingen onder woorden brengen, nieuwe grenzen opzoeken. Grensoverschrijdend schrijven. De avonturier ontdekt dingen, hij kan erover schrijven en zo ook andere mensen als lezer avontuurlijk laten zijn. De avonturier als lezer wil ervaringen opdoen uit lezen, niet alleen fictie, maar ook non-fictie kan dit doel dienen. Elke ‘gewoon’ mens kan een avonturier zijn. Wellicht is lezen een passievere manier van avonturier zijn, maar literatuur kan inspireren tot avontuur, een denkkader vergroten. Hierdoor zie je verschillende perspectieven. Iets vanuit meerder invalshoeken bekijken kenmerkt de avonturier, waarbij literatuur een mentaal avontuur wordt. Je kunt nieuwe dingen ontdekken door te lezen, hoewel veilig. Avontuur hoeft niet altijd fysiek te zijn, het behelst ook in iemand anders z’n schoenen stappen, vanuit een ander oogpunt kijken en literatuur kan dit verschaffen. De nadruk ligt niet per se op iets nieuws, maar wel op iets nieuws voor de lezer. Een avontuur is iets individueels. Je hebt wellicht actievere en passievere avonturiers en lezen vormt wellicht een passieve manier van avontuur beleven, maar is wel grensopzoekend. Literatuur kan ook aanzetten tot actief (fysiek) op avontuur gaan.

3. Wat voor vragen zou de literatuurwetenschapper als Avonturier stellen?

• Welke emoties maakt een tekst los bij de lezer?
• Hoe kan literatuur mensen inspireren tot avonturen?
• Welke schrijfstijl vergroot de ervaring van de lezer?
• Welke grenzen zijn er overschreden in literatuur om nieuwe dingen te ontdekken?
• Welk perspectief wordt er weergegeven in een verhaal en hoe heeft deze invloed op de lezerservaring?
• Hoe leidt literatuur tot nieuwe ervaringen en nieuwe kennis?
• Op welke manier genereert literatuur nieuwe inzichten voor de lezer?
• Op welke wijze zorgt de auteur dat de aandacht van de lezer erbij blijft?
• Wat maakt literatuur avontuurlijk?

4. Analyseer Mary Shelleys Frankenstein (frag.) vanuit het perspectief van de literatuurwetenschapper als avonturier (300-400 woorden).

Het belangrijkste plot is de relatie tussen Frankstein en het monster. Het subplot is het verhaal van Robert Walton. Het gaat uiteindelijk om Frankensteins verhaal. Walton lijkt in het grotere geheel als een foil te functioneren. Het subplot ondersteunt het grotere verhaal. In de beginfase is het Walton die een avontuur wil beleven, waardoor later het accent op Frankenstein komt te liggen, die al een avontuur beleefd heeft. Er is een parallel tussen Frankenstein en Walton. Walton zelf voelt zich minder “literate” dan een 15-jarige en mist een goede vriend. Frankenstein mist ook iemand. Ze beginnen met niemand. Zelfs het monster zoekt iemand. Er is een bepaalde zelfontdekking bij het monster aanwezig. Hij wordt door iedereen verstoten. Ze verafschuwen hem, hij is eenzaam, maar dit is niet zijn schuld. Hij is op zoek naar een vriend. Frankenstein wil alleen maar trouwen. Er zijn dus ook parallellen tussen Walton en het monster. Frankenstein en het monster gelijken ook op elkaar, ze hebben allebei eigen redenen om gewelddadig te zijn. Ze kunnen ook allebei als monster gezien worden.

De verhalen van het monster worden vanuit de ik-persoon verteld, waardoor er empathie gewekt wordt bij de lezer. De omgeving en de natuur worden uitgebreid beschreven. Dit relateert ook aan het sublieme. De leeservaring wordt door de vertelvorm en de beschrijving vergroot.

De brieven aan het begin zorgen voor een bepaalde spanning. In een brief komen de emoties van de personages duidelijker naar voren. Ook wordt het verhaal fragmentarisch, er worden dingen weggelaten, waardoor de lezer meer zelf kan invullen. Het blijft mysterieus. De lezer wordt nieuwsgierig gemaakt door de brieven, waarin Walton zijn ziel blootlegt. Walton wil op avontuur, iets meemaken en iemand om zijn avontuur mee te delen. Hij geniet van alles wat hij ziet, maar is ondertussen pessimistisch, omdat hij geen vriend heeft. Toen Frankenstein aan boord kwam was hij een soort object van onderzoek voor Walton, een ontdekking. Walton was nieuwsgierig naar hem. Hij wilde zelfs een manuscript maken van wat Frankenstein had beleefd. Door middel van literatuur wilde hij dat het avontuur herleefd kon worden. Walton wil gewoon inspiratie, het maakt niet uit waar hij het vandaan haalt, de nadruk ligt op het ervaren. Een beetje naïef is Walton ook. Frankensteins avontuur heeft tot controleverlies geleid. Hij was avonturier tot het monster er was. Zijn avontuur is mislukt en avontuurlijk zijn kan zich tegen je keren, lijkt de boodschap te zijn. Frankenstein heeft zijn grenzen te ver verlegd en vertelt zijn verhaal als waarschuwing. Avontuur kan anders uitpakken en behelst gevaar. Hij wil Walton niet per se ontmoedigen, maar geeft een realistischer beeld van avontuur. Frankenstein is eerst avonturier en daarna niet meer. Hij vertelt zijn verhaal ook uit eigenbelang, het is zijn creatie, die zijn leven heeft verwoest en nu heeft hij een dilemma. Hij zocht lichaamsdelen op mooiheid uit en er kwam een monster uit. Hij is bijna tot anti-avonturier verworden, geschrokken van zijn avontuur. De ervaring van de avonturier kan invloed hebben op zijn hele instelling. Is Frankenstein moralistisch? Hij is een lafaard. Het verhaal lijkt als boodschap te hebben dat je wel avonturen mag beleven, maar dat je niet te ver moet gaan. Frankenstein toont een bepaalde onverantwoordelijkheid.

Het monster wil zich juist aanpassen aan zijn omgeving. Het monster is een gedwongen avonturier, hij wil wel dingen ontdekken, maar niet vrijwillig. Hij zoekt niet naar het onbekende en spanning, hij komt ermee in aanraking, maar hij doet wel moeite om ermee om te gaan. Hij is door afwijzing gaan zoeken naar acceptatie en komt hierdoor in nieuwe situaties terecht.

Er zijn drie verschillende perspectieven in het verhaal, Walton, Frankenstein en het monster. Deze representeren eigenlijk drie manieren om naar avontuur en de avonturier te kijken. In alle drie de perspectieven gaat het om een bepaalde vorm van zelfontdekking.

Het boek is ook door een jonge vrouw geschreven, die hierin grensoverschrijdend was. Het leven creëren uit lichaamsdelen en voor God spelen was vast niet geaccepteerd in die tijd. Het is een delicaat onderwerp. Hoe ver kan je gaan met het creëren van een nieuw leven? Het thema is controversieel voor die tijd, maar nog steeds. Is het een ethisch verhaal? Het gaat ook over verantwoordelijkheid, verwaarlozing en fouten rechtzetten. Alle drie de personages waren zoekende in die zin.

Grenzeloos, ruimdenkend. Accepteert verschillende culturen, staat voor alles open. Niets is onmogelijk, probeert alles. Grensoverschrijdend. Hij weet dat er bepaalde grenzen zijn en probeert deze bewust op te zoeken en te overschrijden. Altijd op zoek. Het avontuur is nooit verzadigd, altijd iets nieuws te onderzoeken. Ontdekken is niet het doel, de reis is het doel. Honger naar kennis en ervaring. Indiana Jones is het clichébeeld, maar hij kan ook financieel een avonturier zijn, risico’s nemen. (definitie OED)  Buitenbeentje, voelt zich anders dan de rest. Eenzaamheid, daardoor kan hij beter observeren. Afstand is nodig om nieuwe dingen tot zich te nemen en grensoverschrijdend te blijven. Wat een avonturier is, is ook afhankelijk van de maatschappij en tijd waarin hij leeft. Je kunt een boek lezen om avonturier te zijn, je hoeft niet te reizen. In beeld en kennis kun je heel ver komen. TV kijken zou zelfs ook een manier kunnen zijn om nieuwe dingen te ervaren en kennis op te doen, het gaat erom wat je ermee doet. Idealistisch. Opportunistisch in positieve zin: hij grijpt elke kans aan om avonturen te beleven.

2. Wat is de relatie van de Avonturier tot Literatuur?

Literatuur drukt vaak een boodschap uit, op zoek naar het heilige graal. De zoektocht is belangrijker dan het doel. Een schrijver wil een boodschap als avonturier uitdrukken. Lezen is ook avontuur, waarbij iedereen interpreteert op een eigen manier. De avonturier kan zich goed afsluiten van allerlei verschillende referentiekaders en kan daardoor meer uit literatuur halen. Avonturier als schrijver schrijft vanuit een sterk eigen visie en wil dat zijn eigen visie overkomt. Hij is wel ruimdenkend, maar probeert als schrijver emoties en ervaringen zo echt mogelijk over te brengen. Het kan hem toch ook niet echt schelen als lezers er iets totaal anders uithalen, omdat hij egocentrisch is. Avonturier staat boven conventies en zal als schrijver meer bezig zijn met de ontdekkingen overbrengen dan met een boodschap verkondigen. Hij zorgt voor spanning in de literatuur en zoekt grenzen op, neemt risico’s. De avonturier zou tegen de maatschappij ingaan, niet met de massa meewillen en in literatuur een risico nemen als schrijver. Het onmogelijke opzoeken, zoals perfecte schoonheid en wijsheid, dingen die niet echt bestaan. Hij heeft dus wel een doel, maar dat doel staat in dienst van de reis. Literatuur is een manier om nieuwe kennis te ontdekken als lezer, nieuwe dingen te ervaren. Literatuur is eigenlijk ontstaan uit het perspectief van de avonturier, vanuit reisverhalen. Literatuur moet tot de fantasie spreken voor de avonturier. Zowel schrijven als lezen van literatuur kan een avontuur zijn, een manier om nieuwe dingen te ontdekken. Hoewel een avonturier eerder zou reizen en wellicht alleen als hij niet kon reizen, literatuur zou aangrijpen om een avontuur te beleven.

3. Wat voor vragen zou de Literatuurwetenschapper als Avonturier stellen?

• Wat is er uniek aan dit werk?
• Wat voor kennis kan ik uit dit werk halen?
• Wat wil de schrijver ermee bereiken?
• Vanuit welk perspectief is het geschreven?
• Hoe leidt een werk tot nieuwe inzichten?
• Prikkelt dit werk mensen om zelfstandig na te denken?
• In welke context is het geschreven?
• Wat voor risico’s worden er genomen in het werk?
• Zet het werk de lezer aan tot meer onderzoek?
• Kan de lezer er veel kennis uithalen?
• Is het werk grensoverschrijdend?
• Zijn de personages avonturiers?
• Zijn de personages grensverleggend?

4. Analyseer Mary Shelleys Frankenstein (frag.) vanuit het perspectief van de literatuurwetenschapper als avonturier (300-400 woorden).

Er zijn drie hoofdpersonen in de tekst. Het lemma Character and Characterization maakt onderscheid tussen showing en telling. Dit verhaal is meer telling dan showing. Het vertelt gebeurtenissen, er lijkt niet echt een doel van de schrijver.

Robert Walton lijkt als protagonist het meest op een avonturier. Hij wil reizen naar de noordpool, een gebied dat nog niet in kaart gebracht is. Hij wil een bijdrage leveren aan de wetenschap, hoewel hij hierin licht opportunistisch lijkt. Hij is niet geïnteresseerd in wetenschap, maar eerder in roem.  Er zit wel ontwikkeling in zijn personage en voldoet daardoor aan de criteria van een round character. Hij ontwikkelt zich ook gedurende het verhaal. Walton vertelt over zijn jeugd, hij heeft alles achtergelaten en afstand genomen van zijn bekende leven. Hij zoekt uiteindelijk naar een vriend. Victor lijkt deze uiteindelijke vriend. Victor is een round character. 

Een thema van het boek is het zoeken naar een vriend. Walton is hierin erg veeleisend. Frankenstein wil precies hetzelfde. Het boek creëert sympathie voor het monster, zoals in het verhaal over hout, waarin hij de taak overneemt. Het monster krijgt hiervoor een compliment. De avonturier kijkt ook naar meerdere lagen en betekenissen in een verhaal. Het monster kan symbool staan voor het in aanraking komen met een nieuwe cultuur. De avonturier zou eruit halen dat openstaan belangrijk is. Het monster toont zo ook een ander idee van avontuurlijk. Frankenstein is op zoek naar iets nieuws.  Elke personage in het werk is een soort avonturier. Frankenstein kijkt zelf erg oppervlakkig en afstandelijk naar het monster, alsof het geen gevoelens heeft.

Er zit een verrassingselement in het boek. Het verleggen van grenzen speelt ook een rol. Het boek is het eerste science fiction verhaal. Dat het monster uit lichaamsdelen gemaakt is, versterkt de spanning en zorgt voor verrassing.

Het monster in wording, de future bride, wordt als project gestopt. Hierdoor verlengt Frankenstein zijn reis als avonturier. Hij geeft het monster niet zijn zin en verlengt zo zijn reis en de spanning. De eerste creatie is niet gelukt, hij is niet verzadigd, dus stelt hij het eindproduct weer uit. En stel dat het wel lukt, waar leidt dit dan toe? Het geeft hem nieuwe inzichten.

De natuur fungeert als een rode draad door het verhaal heen. Soms werkt de natuur mee, soms tegen. Het monster creëren gaat tegen de wetten van de natuur in. Frankenstein heeft de grenzen van wat natuurlijk is verlegd en is hiervoor gestraft. De natuur wordt veel beschreven in het verhaal en vormt telkens een achtergrond voor elke gebeurtenis. De natuur is onvoorspelbaar, men kan het niet beheersen. Het lijkt hierdoor bijna een moralistisch verhaal, maar is dit wat een literatuurwetenschapper als avonturier belangrijk zou vinden te onderzoeken? De ondertitel verwijst ook aan de morele boodschap. De boodschap draagt bij aan de kennis over wat in die tijd als goed/ slecht werd gezien. Dit kan bijdragen aan het blikveld van een literatuurwetenschapper als avonturier, die zijn blikveld wil vergroten. De morele boodschap wordt niet gebruikt om opvoedkundig te zijn, maar om te zien hoe literatuur grensoverschrijdend kan zijn. Het gehele werk gaat over allerlei grenzen heen en de maatschappelijke context is interessant, hoewel het niet een doel is dit te ontdekken of zich aan de morele regels ervan te houden.

Het monster is ook juist bezig met het gedrag van mensen, in die zin is hij zich bewust van gedragsregels. Hij vindt het moeilijk om buiten de maatschappij te zijn, hij verbreekt grenzen, maar wil juist geaccepteerd worden. Shelley wil verschillende perspectieven tonen en de drie verschillende blikken zijn drie verschillende manieren om de ervaring van de wereld te tonen.

“We probably cannot produce people who are firm against every manipulation.” Deze zin staat in het onlangs verschenen boek Not for Profit. Why Democracy Needs the Humanities (2010) van de Amerikaanse filosofe Martha Nussbaum. In een tijd van wereldwijde economische crisis legt Nussbaum daarin uit dat een democratische maatschappij niet zonder de “humanities” – de geesteswetenschappen – kan.

Op het eerste gezicht lijken studies als literatuuwetenschap en letterkunde wellicht nutteloos, omdat ze niet direct (of misschien helemaal niet) tot economisch winst leiden. Maar zonder de humaniserende effecten van deze disciplines, zonder zelfstandig denken, fantasie en empathie kan een democratische maatschappij uiteindelijk niet overleven, stelt Nussbaum. Ook een universiteit en onderwijsbeleid die naar deze overtuiging handelen zullen geen studenten kunnen produceren die tegen elke vorm van verleiding en manipulatie bestand zijn: “We probably cannot produce people who are firm against every manipulation.” Maar ze moeten het volgens Nussbaum in ieder geval proberen.

In zijn recensie van Nussbaum’s studie in het NRC van 27 augustus 2010 merkt Arnold Heumakers op, dat Nussbaum’s zin een opvallende tegenstrijdigheid bevat: Als je het over het ‘produceren’ van mensen hebt neem je uiteindelijk zelf toch ook een instrumentele en manipulatieve houding in? Moet het onderwijs dan mensen vormen “zoals een fabriek dingen maakt” (Heumakers)?

Heumakers onthult in Nussbaum’s boek een performatieve tegenstelling die kenmerkend is voor een humanistische opvatting van de geesteswetenschappen en, vooral van literatuur in het algemeen. De Engelse letterkundige en dichter Matthew Arnold (1822-1888) bijvoorbeeld wilde literatuur en cultuur al in de 19e eeuw als middel voor de humanisering van de maatschappij inzetten. Arnold dacht dat het lezen en bestuderen van ‘goede’ literatuur, met klassieke teksten uit de antieke oudheid als ultieme maatstaf, tot een meer omvattende en niet alleen technisch-economische ontwikkeling van mens en maatschappij zou leiden. Zijn favoriete metafoor voor deze eenzijdige en negatieve ontwikkeling van de geindustrialiseerde samenleving was het begrip “machinerie” – opvallend genoeg een term die juist heel erg aan Nussbaum’s formulering (“produceren”) en Heumaker’s toelichting (“fabriek”) doet denken. Kan de literatuurwetenschapper als leraar – als iemand die er een humanistische opvatting van literatuur op nahoudt – überhaupt aan deze paradox ontkomen: de literatuur, die geen doel zou moeten hebben, voor iets gebruiken?

Lemma’s:

• Enlightenment
• Essay
• Humanism
• Didactic literature
• Persona, Tone, and Voice

Literaire teksten:

• Muriel Spark. The Prime of Miss Jean Brodie (frag.)
• CASE STUDY: David Foster Wallace. “Consider the Lobster”

Neem James T. Kirk, captain van de USS Enterprise en steeds onderweg om de “final frontier” van de ruimte te verleggen. “To boldly go where no man has gone before” betekende voor hem vooral: Zoek het risico op om iets nieuws te kunnen beleven en ervaringen te maken die thuis ondenkbaar zijn; als er onderweg vreemde beschavingen kunnen worden ontdekt of onbekende sterrenstelsels in kaart worden gebracht is dat mooi meegenomen. (Zijn superrationalistische eerste officier, de verlichtingsdenker Mr. Spock, beschouwde dit trouwens altijd als een uitermate dubieuze houding).

Wat zijn motivatie betreft verschilt de sixties ruimte-macho Captain Kirk eigenlijk niet eens zo sterk van een meer eigentijdse incarnatie van de figuur van de avonturier, de roekeloze “thrill seeker” en multimediale actionstar Lara Croft. Of van de ridders uit de middeleeuwse Arturromans die steeds op nieuw de veilige en beschaafde omgeving van het hof verlieten om in bossen, moerassen en woestijnen wonderlijke en gevaarlijke avonturen te beleven die met de lezers konden worden gedeeld.

Wat als “nieuw”, “vreemd”, “anders” en “onbekend” kan worden beschouwd is daarbij natuurlijk altijd een kwestie van perspectief. Elk eerste contact met inboorlingen of ruimtewezens is immers een ontmoeting met iemand die er al is. En misschien hoef je je voor het maken van nieuwe ervaringen ook helemaal niet te verplaatsen? Het kijken naar een film of lezen van een boek lijkt een even goede, misschien zelfs betere optie – zeker als je op zoek bent naar veel verschillende soorten ervaring en niet alleen de adrenaline-roes van gevechten, achtervolgingen en last minute ontsnappingen.

Lemma’s:

• Sublime
• Queer Theory
• Plot
• Character and Characterization
• Neoclassic and Romantic

Literaire teksten:

•  Susan Sonntag. “Notes on Camp”
• CASE STUDY: Mary Shelley. Frankenstein (fragment)